İMECE USULÜ SANAL BİTKİ KÜTÜPHANESİ

 

Yaptığımız Doğa Kaşifi eTwinning projesi, gerek yakın çevremizde gerekse yaygınlaştırma faaliyetleri sonucu ulaştığımız insanların büyük ilgisini çekti. Konusu bitkileri tanımlama ve haritalama olan projemizle ilgili en çok merak edilen konu ‘’bunu nasıl yaptığımız’’. Yani bitkileri nasıl tanımladığımız soruluyor. Projemizin diliyle ifade etmek gerekirse ‘’Bitkileri Nasıl Keşfediyoruz?’’

 

İşte bu yazımızda bitkileri tanımlamamızı ve tanımamızı sağlayan çok önemli bir uygulamadan bahsetmeye çalışacağız. Kimilerinin Doğanın Shazam’ı, kimilerinin ise Ekosistemin Sosyal Platformu dediği fakat bizim Derin Öğrenme Aracı olarak ifade edeceğimiz iNaturalist nedir?

 

Yaşadığımız ülkeyi, bölgeyi tanımanın ve doğayı paylaştığımız canlıların farkında olmanın kazanımları tartışılmaz. Bu kazanımlar doğrultusunda doğa ile iç içe yaşamı desteklemek ve insanları doğa konusunda bilgilendirmek için oluşturulan birçok platform oluşturulmuştur. iNaturalist de bu platformlardan en başarılı olanlarındandır.

 

iNaturalist, bir biyoloji çeşitliliği gözlemini haritalama ve paylaşma konsepti üzerine inşa edilmiş doğa bilimcileri, vatandaş bilim adamları ve biyologların çevrimiçi sosyal ağıdır. Uygulama çevremizde gördüğümüz fakat türünü bilemediğiniz bitkileri ya da hayvanları fotoğraflayarak kayda almamızı, toplulukla paylaşmamızı ve bilmediğimiz türleri topluluğa sorarak öğrenmemizi sağlarken aynı zamanda kullanılabilir bir veri havuzu oluşturmuş oluyor. Bir başka faydalı özelliği de tüm bu canlıların dünyada hangi bölgede yaşadığını harita üzerinden görmemiz mümkündür. 

 

Uygulamanın kullanımı ise oldukça basit ve zevkli. Çevremizde gördüğümüz ve adını bilmediğimiz bir bitkiyi fotoğraflayarak biyocoğrafyası ile uygulamaya ekliyoruz.  Uygulama fotoğrafı görünce bize aile, cins, tür gibi birkaç taksonomik öneride bulunuyor. Yani Derin Öğrenme dediğimiz eldeki verilerle bize yeni veriler sunuyor. Fotoğrafımız bu önerilerden hangisine uyuyorsa onu seçiyoruz. Eğer bu önerilerden emin olamayıp daha genel bir taksonomik düzeyde bırakırsak ya da yanlış bilgi girmemiz durumunda konu hakkında bilgisi olan bir kişi gelip, daha ayrıntılı öneriler verebiliyor.

 

Eylül ayında başlayan Doğa Kaşifi projemiz kapsamında yakın çevremizde birçok doğa yürüyüşü yaptık. Öğrenciler yürüyüş parkuru boyunca çevrelerindeki bitkileri gözlemleyip onları fotoğrafladılar. Daha sonra iNaturalist’te Doğa Kaşifi Bitki Kütüphanesi Projesini oluşturduk. Öğrenciler çektikleri bitki fotoğraflarını konumlarıyla birlikte bu kütüphaneye eklediler. Ekleme yaparken uygulamanın sunduğu önerilerle kendi bitkilerinin eşleştirmesini de yine kendileri eklediler. Danışman öğretmen öğrencilerinin eklediği her bir bitkiyi tek tek inceleyerek bilgi eksiği olan ve yanlış eşleştirilen yüklemelerin doğrusunu önerdi. Danışman öğretmenin de emin olamadığı bitkilere uygulamayı kullanan doğa bilimciler ve kullanıcılar önerilerini sundular. Böyllece öğrenciler fotoğrafladıkları bitkilerin adlarını, türlerini, bilimsel ve Türkçe adlarını, dağılış bölgesi ve kullanım alanlarını öğrendiler.

 

Diğer illerdeki proje üyeleri de kendi yaşadıkları bölgelerde aynı süreci izleyerek bitki fotoğraflarını sanal kütüphanemize eklediler. Süreç sonunda kütüphanemizde tamamen öğrencilerin fotoğrafladığı 395 bitki fotoğrafı yer aldı. 395 bitkinin 219’u farklı türlerde olup bu türlerin belirlenmesinde ve tanımlanmasına 48 doğa bilimcisi katkı verdi.

 

Doğadaki bitkileri keşfetmek için başlattığımız Doğa Kaşifi projemiz sayesinde işbirliğine dayalı yani eskilerin deyimiyle imece usulü sanal bir Bitki Kütüphanesi oluşturmuş olduk.

 

iNaturalist Nedir?

iNaturalist Nedir?

Yaptığımız Doğa Kaşifi eTwinning projesi gerek yakın çevremizde gerekse yaygınlaştırma faaliyetleri sonucu ulaştığımız insanların büyük ilgisini çekti. Konusu bitkileri tanımlama ve haritalama olan projemizle ilgili en çok merak edilen konu ‘’bunu nasıl yaptığımız’’. Yani bitkileri nasıl tanımladığımız soruluyor. Projemizin diliyle ifade etmek gerekirse ‘’Bitkileri Nasıl Keşfediyoruz?’’

İşte bu yazımızda bitkileri tanımlamamızı ve tanımamızı sağlayan çok önemli bir uygulamadan bahsetmeye çalışacağız. Kimilerinin Doğanın Shazam’ı, kimilerinin ise Ekosistemin Sosyal Platformu dediği fakat bizim Derin Öğrenme Aracı olarak ifade edeceğimiz iNaturalist nedir?

Yaşadığımız ülkeyi, bölgeyi tanımanın ve doğayı paylaştığımız canlıların farkında olmanın kazanımları tartışılmaz. Bu kazanımlar doğrultusunda doğa ile iç içe yaşamı desteklemek ve insanları doğa konusunda bilgilendirmek için oluşturulan birçok platform oluşturulmuştur. iNaturalist de bu platformlardan en başarılı olanlarındandır.

iNaturalist, bir biyoloji çeşitliliği gözlemini haritalama ve paylaşma konsepti üzerine inşa edilmiş doğa bilimcileri, vatandaş bilim adamları ve biyologların çevrimiçi sosyal ağıdır. Uygulama çevremizde gördüğümüz fakat türünü bilemediğiniz bitkileri ya da hayvanları fotoğraflayarak kayda almamızı, toplulukla paylaşmamızı ve bilmediğimiz türleri topluluğa sorarak öğrenmemizi sağlarken aynı zamanda kullanılabilir bir veri havuzu oluşturmuş oluyor. Bir başka faydalı özelliği de tüm bu canlıların dünyada hangi bölgede yaşadığını harita üzerinden görmemiz mümkündür.  

Uygulamanın kullanımı ise oldukça basit. Çevremizde gördüğümüz ve adını bilmediğimiz bir bitkiyi fotoğraflayarak biyocoğrafyası ile uygulamaya ekliyoruz.  Uygulama fotoğrafı görünce bize aile, cins, tür gibi birkaç taksonomik öneride bulunuyor. Yani Derin Öğrenme dediğimiz eldeki verilerle bize yeni veriler sunuyor. Fotoğrafımız bu önerilerden hangisine uyuyorsa onu seçiyoruz. Eğer bu önerilerden emin olamayıp daha genel bir taksonomik düzeyde bırakırsak ya da yanlış bilgi girmemiz durumunda konu hakkında bilgisi olan bir kişi gelip, daha ayrıntılı öneriler verebiliyor.

Doğadaki bitkileri keşfetmek için başlattığımız Doğa Kaşifi projemiz sayesinde bitkilerin yanında çok güzel uygulamalar da keşfetmiş olduk. O zaman diyoruz ki;

‘’Keşkeniz az, keşfiniz bol olsun!’’

KUM ZAMBAĞI

 

Soğanlı bitkiler gerek sanayi alanında ticari amaçlı, gerekse süs bitkisi olarak büyük bir kullanım potansiyeline sahip olmalarından dolayı, Türkiye biyoçeşitliliğinde önemli bir yer tutmaktadırlar. Ülkemizin biyolojik zenginliklerinden biri olan ve özellikle Akdeniz kıyılarındaki kumullarda yetişen kum zambağı (Pancratium maritimum L.) önemli soğanlı bitkilerimizdendir. Kum zambağı, güzel kokulu beyaz çiçekleri ile dekoratif bir bitki olmasının yanı sıra, içerdiği bazı flavonoitler ve alkaloidler sebebiyle de önemli tıbbi nitelikler taşımaktadır. Bu alkaloidlerin antiviral, analjezik, anti-kolinasteraz ve anti-kanserojen gibi farmakolojik özellikler taşıdıkları bilinmektedir. Kum zambağının içerdiği bazı maddelerin özellikle kanser tedavisinde kullanılıyor olması, bitkinin önemini daha da artırmaktadır. Türün varlığının tehlike altında olması ise, değerini artıran bir başka faktördür.Türkiye'de Kırklareli, Tekirdağ, İstanbul, Bolu, Bartın, Sinop, Samsun, Giresun, Trabzon, Antalya, Mersin, İzmir ve Adana'nın kumul sahillerinde doğal olarak bulunan kum zambağının yaşam alanlarının, özellikle turizm ve şehirleşme nedeniyle tahrip edilmesi sonucu türün varlığı gittikçe daha büyük bir tehlike altına girmektedir. Doğal yaşam alanları olan kumul sahillerin plaj olarak kullanılması, turizme yönelik olarak gereğinden fazla ve plansız inşa edilen oteller, yazlık konutlar ve buna bağlı olarak sahillerin kapatılması, bitkinin çiçeklerinin insanlar tarafından bilinçsizce koparılması, çiğnenmesi ve soğanlarının toplanması gibi unsurlar, türe yönelik önemli bir tehdit oluşturmaktadır.

2015 yılı için doğadan toplanarak ihracatı yasak olan 20 çiçek soğanı arasında kum zambağı da bulunmaktadır.Bu tehlikenin en aza indirgenmesi için yapılabilecek en yararlı çalışmalar; doğal kum zambağı populasyonlarının in vitro çoğaltım yoluyla yetiştirilmesi ve genetik yapısının belirlenmesidir. Bu doğrultuda çeşitli üniversiteler ve araştırma kurumları tarafından yapılmış ve halen yapılmakta olan pek çok çalışma bulunmaktadır (1)

ÇEVRE KANUNA GÖRE CEZASI 73 BİN LİRA

Konu ile ilgili açıklamalarda bulunan Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar (DKMP) 10. Bölge Müdürü Hasan Başyiğit, "Kum zambağı nergisgiller familyasından soğanlı ve kıyı kumullarında yetişen bir bitki türüdür. Çok yıllıktır, görüldüğü gibi şerit şeklinde uzun yaprakları var. Yaklaşık 45 santim uzunluğunda yaprakları var. Beyaz çiçekleri olan çok güzel bir bitki. Endemik bir bitki türü.

Bu bitki türü Dünya Koruma Birliği tarafından nesli tehlike altında olan türler kategorisinde yer almaktadır. Bu bitki türü Sinop ilimizde özellikle Sarıkum ve Akliman sahillerinde çok yaygın olarak yetiştiğini görmekteyiz. Bunu korumak için Doğa Koruma ve Milli Parklar olarak zaman zaman okullarda köylerde biyoçeşitlilik ve biyokaçakçılık eğitimlerimiz oluyor. Bu konularda gerekli uyarıları yapıyoruz. Bunun dışında yerel ve ulusal gerek sosyal medyadan bu konuda hassasiyeti artırmak adına ve tanınırlığını artırmak adına bu gerekli uyarıları yapıyoruz. Aynı zamanda çok yoğun olan yerlerde işaretlemeler yapmak suretiyle ve buralarda uyarı tabelaları yaparak insanların bunlara zarar vermemesi için çalışmalar yapıyoruz. Bahsettiğim gibi nesli tehlike altında olan türler kategorisinde yer aldığı için Çevre Kanunu'nun ilgili maddesince biyoçeşitliliği tahrip etmekten büyük bir idari cezası yaptırımı var. Bu senenin güncellenmiş fiyatı ile yaklaşık 73 bin lira gibi bir para cezası var. Bunun için bu bitkilere vatandaşlarımızın zarar vermemesi, tahrip etmemesi için ben bu vesileyle tekrar uyarmak istiyorum.(2)

Kaynaklar:

1-      Ceren Elibol, Yüksek Lisans Tezi, Tekirdağ 2016

2-      https://www.milliyet.com.tr/gundem/bu-zambagi-koparmanin-cezasi-73-bin-lira-6272994