KUM ZAMBAĞI

 

Soğanlı bitkiler gerek sanayi alanında ticari amaçlı, gerekse süs bitkisi olarak büyük bir kullanım potansiyeline sahip olmalarından dolayı, Türkiye biyoçeşitliliğinde önemli bir yer tutmaktadırlar. Ülkemizin biyolojik zenginliklerinden biri olan ve özellikle Akdeniz kıyılarındaki kumullarda yetişen kum zambağı (Pancratium maritimum L.) önemli soğanlı bitkilerimizdendir. Kum zambağı, güzel kokulu beyaz çiçekleri ile dekoratif bir bitki olmasının yanı sıra, içerdiği bazı flavonoitler ve alkaloidler sebebiyle de önemli tıbbi nitelikler taşımaktadır. Bu alkaloidlerin antiviral, analjezik, anti-kolinasteraz ve anti-kanserojen gibi farmakolojik özellikler taşıdıkları bilinmektedir. Kum zambağının içerdiği bazı maddelerin özellikle kanser tedavisinde kullanılıyor olması, bitkinin önemini daha da artırmaktadır. Türün varlığının tehlike altında olması ise, değerini artıran bir başka faktördür.Türkiye'de Kırklareli, Tekirdağ, İstanbul, Bolu, Bartın, Sinop, Samsun, Giresun, Trabzon, Antalya, Mersin, İzmir ve Adana'nın kumul sahillerinde doğal olarak bulunan kum zambağının yaşam alanlarının, özellikle turizm ve şehirleşme nedeniyle tahrip edilmesi sonucu türün varlığı gittikçe daha büyük bir tehlike altına girmektedir. Doğal yaşam alanları olan kumul sahillerin plaj olarak kullanılması, turizme yönelik olarak gereğinden fazla ve plansız inşa edilen oteller, yazlık konutlar ve buna bağlı olarak sahillerin kapatılması, bitkinin çiçeklerinin insanlar tarafından bilinçsizce koparılması, çiğnenmesi ve soğanlarının toplanması gibi unsurlar, türe yönelik önemli bir tehdit oluşturmaktadır.

2015 yılı için doğadan toplanarak ihracatı yasak olan 20 çiçek soğanı arasında kum zambağı da bulunmaktadır.Bu tehlikenin en aza indirgenmesi için yapılabilecek en yararlı çalışmalar; doğal kum zambağı populasyonlarının in vitro çoğaltım yoluyla yetiştirilmesi ve genetik yapısının belirlenmesidir. Bu doğrultuda çeşitli üniversiteler ve araştırma kurumları tarafından yapılmış ve halen yapılmakta olan pek çok çalışma bulunmaktadır (1)

ÇEVRE KANUNA GÖRE CEZASI 73 BİN LİRA

Konu ile ilgili açıklamalarda bulunan Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar (DKMP) 10. Bölge Müdürü Hasan Başyiğit, "Kum zambağı nergisgiller familyasından soğanlı ve kıyı kumullarında yetişen bir bitki türüdür. Çok yıllıktır, görüldüğü gibi şerit şeklinde uzun yaprakları var. Yaklaşık 45 santim uzunluğunda yaprakları var. Beyaz çiçekleri olan çok güzel bir bitki. Endemik bir bitki türü.

Bu bitki türü Dünya Koruma Birliği tarafından nesli tehlike altında olan türler kategorisinde yer almaktadır. Bu bitki türü Sinop ilimizde özellikle Sarıkum ve Akliman sahillerinde çok yaygın olarak yetiştiğini görmekteyiz. Bunu korumak için Doğa Koruma ve Milli Parklar olarak zaman zaman okullarda köylerde biyoçeşitlilik ve biyokaçakçılık eğitimlerimiz oluyor. Bu konularda gerekli uyarıları yapıyoruz. Bunun dışında yerel ve ulusal gerek sosyal medyadan bu konuda hassasiyeti artırmak adına ve tanınırlığını artırmak adına bu gerekli uyarıları yapıyoruz. Aynı zamanda çok yoğun olan yerlerde işaretlemeler yapmak suretiyle ve buralarda uyarı tabelaları yaparak insanların bunlara zarar vermemesi için çalışmalar yapıyoruz. Bahsettiğim gibi nesli tehlike altında olan türler kategorisinde yer aldığı için Çevre Kanunu'nun ilgili maddesince biyoçeşitliliği tahrip etmekten büyük bir idari cezası yaptırımı var. Bu senenin güncellenmiş fiyatı ile yaklaşık 73 bin lira gibi bir para cezası var. Bunun için bu bitkilere vatandaşlarımızın zarar vermemesi, tahrip etmemesi için ben bu vesileyle tekrar uyarmak istiyorum.(2)

Kaynaklar:

1-      Ceren Elibol, Yüksek Lisans Tezi, Tekirdağ 2016

2-      https://www.milliyet.com.tr/gundem/bu-zambagi-koparmanin-cezasi-73-bin-lira-6272994